16/08/2026
📍“The Great Transshipment Scam – Rise, Scope, and Costs” của White House Office of Trade and Manufacturing Policy, tháng 8/2026.
Nguồn: The-Great-Transshipment-Scam_1.pdf
❌ Thông cáo miễn trừ trách nhiệm:
Mọi luận điểm phân tích dưới đây chỉ mang tính chất tham khảo và không phải là cảnh báo của bất kỳ cơ quan chính quyền nào nên việc truyền thông lại cần được thận trọng để tránh hoang mang dư luận
Nếu nhìn dưới góc độ doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu sang Hoa Kỳ và chính sách thuế/hải quan, có 7 điểm đáng chú ý nhất:
1️⃣ Việt Nam bị xếp vào nhóm rủi ro chuyển tải bất hợp pháp tương đối cao. Báo cáo xếp Việt Nam vào Tier 2 – “Scale Leaders, Significant Economic Integration with China”, cùng Brazil, Indonesia, Malaysia, Thailand và Turkey. Lý do được nêu là các nước này có quy mô thương mại đáng kể, liên kết sâu với chuỗi cung ứng Trung Quốc và có khả năng đưa hàng có yếu tố Trung Quốc vào dòng xuất khẩu sang Mỹ.
Điều này rất quan trọng: báo cáo không kết luận mọi hàng Việt Nam là chuyển tải, nhưng việc Việt Nam được đưa vào Tier 2 có thể khiến doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam chịu mức độ kiểm tra xuất xứ và chuỗi cung ứng cao hơn.
2️⃣ Trọng tâm kiểm tra sẽ chuyển từ C/O sang “bản chất sản xuất”. Báo cáo coi các hành vi như thay nhãn, đóng gói lại, thay invoice, gia công nhỏ hoặc khai sai xuất xứ để hưởng mức thuế thấp hơn là dấu hiệu chuyển tải. Đặc biệt, Mỹ muốn phân biệt giữa “substantial transformation” – chuyển đổi đáng kể với hoạt động gia công đơn giản hoặc “pass-through trade”.
Đối với DN Việt Nam nhập nguyên liệu, linh kiện Trung Quốc rồi sản xuất để xuất Mỹ, đây có lẽ là rủi ro lớn nhất. Cơ quan Mỹ có thể xem xét năng lực nhà máy, nguồn nguyên liệu đầu vào, tỷ lệ giá trị gia tăng tại Việt Nam, lao động, máy móc thiết bị và công đoạn sản xuất thực tế.
3️⃣ Một số ngành xuất khẩu của Việt Nam có mức độ nhạy cảm cao. Báo cáo nhắc đến Việt Nam trong chuỗi sản xuất điện tử, máy móc, nhựa, giày dép, may mặc, linh kiện và các sản phẩm công nghiệp sử dụng đầu vào từ Trung Quốc.
Đáng chú ý hơn, báo cáo đề cập các vụ việc chống lẩn tránh đối với pin và module năng lượng mặt trời sử dụng đầu vào Trung Quốc nhưng hoàn thiện tại Cambodia, Malaysia, Thailand và Vietnam.
Vì vậy, rủi ro không chỉ là thuế nhập khẩu thông thường, mà còn liên quan đến AD/CVD – thuế chống bán phá giá và chống trợ cấp.
4️⃣ Thuế có thể tăng rất mạnh nếu Mỹ xác định sai xuất xứ hoặc lẩn tránh thuế. Báo cáo sử dụng các mức chênh lệch thuế minh họa 25%, 35% và 45%, nhưng lưu ý đây chưa bao gồm đầy đủ AD/CVD. Một số mặt hàng có AD/CVD cộng dồn rất cao.
Điểm này tác động trực tiếp đến giá bán, hợp đồng và transfer pricing/commercial pricing của DN Việt Nam: nếu nhà nhập khẩu Mỹ bị truy thu thuế do cơ quan Mỹ xác định hàng thực chất có xuất xứ Trung Quốc, chi phí có thể quay ngược lại DN Việt Nam thông qua điều khoản indemnity, warranty of origin hoặc yêu cầu giảm giá.
5️⃣ Mỹ đang tăng mạnh hậu kiểm và truy thu thuế hải quan. Theo số liệu được báo cáo dẫn lại, khi so sánh hai giai đoạn 526 ngày trước và sau thời điểm chính quyền mới bắt đầu, số shipment phát hiện sai lệch sau thông quan tăng 245%, từ 93.744 lên 323.677, còn số tiền assessment tăng 169%, từ 9,6 tỷ USD lên 25,8 tỷ USD.
Đây là dấu hiệu rất đáng lưu ý đối với DN xuất khẩu: rủi ro không kết thúc khi hàng đã thông quan tại Mỹ.
6️⃣ Mỹ dự kiến dùng AI để kiểm tra xuyên suốt chuỗi cung ứng. “Detective Border” được mô tả sẽ đối chiếu xuất xứ khai báo, lịch sử tuyến vận chuyển, hàm lượng linh kiện, năng lực sản xuất nhà máy, bill of lading, manifest và certificate of origin. Hệ thống còn hướng tới phát hiện bất thường về tuyến đường, giá trị và năng lực sản xuất.
Do đó, doanh nghiệp Việt Nam sẽ khó dựa đơn thuần vào bộ C/O hợp lệ về hình thức. Dữ liệu phải logic từ nhập khẩu nguyên liệu → BOM/định mức → sản xuất → tồn kho → xuất khẩu → C/O → invoice → logistics.
7️⃣ Hàm ý đối với chính sách thuế – hải quan Việt Nam khá lớn. Theo tôi, đây là điểm Việt Nam nên quan tâm nhất. Nếu Mỹ tăng kiểm soát hàng “China-linked”, Việt Nam cần đồng thời bảo vệ DN sản xuất thực chất và ngăn Việt Nam trở thành địa điểm chuyển tải.
Về quản lý nhà nước, nên tăng kết nối dữ liệu giữa Hải quan – Thuế – C/O – đầu tư – hóa đơn điện tử. Một DN nhập gần như toàn bộ thành phẩm/linh kiện từ Trung Quốc nhưng khai xuất khẩu sang Mỹ với xuất xứ Việt Nam trong khi doanh thu, nhân công, điện năng, máy móc, công suất nhà máy và giá trị gia tăng nội địa không tương xứng sẽ là mô hình rủi ro rất dễ bị các hệ thống phân tích dữ liệu của Mỹ phát hiện.
Kết luận quan trọng cho doanh nghiệp Việt Nam
Tôi sẽ cô đọng báo cáo thành một thông điệp:
✅Rủi ro lớn nhất đối với doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ trong giai đoạn tới không đơn thuần là mức thuế suất bao nhiêu, mà là có chứng minh được “Vietnamese origin” bằng hoạt động sản xuất thực chất hay không. Đặc biệt với DN FDI có vốn Trung Quốc hoặc DN Việt Nam nhập nguyên vật liệu/linh kiện Trung Quốc → gia công tại Việt Nam → xuất Mỹ, hồ sơ tuân thủ nên được chuẩn bị theo hướng “Origin Defense File”: nguồn gốc nguyên liệu, BOM, định mức, quy trình sản xuất, substantial transformation, máy móc, công suất, nhân công, điện năng, giá trị gia tăng, invoice, logistics và C/O phải khớp thành một chuỗi dữ liệu có thể kiểm chứng.
Một chi tiết rất đáng chú ý: báo cáo dẫn ước tính giao dịch cấp độ chi tiết của Commerce OTEA rằng khoảng 67 tỷ USD hàng hướng tới Mỹ đã được chuyển tải từ Trung Quốc qua ba trung tâm Mexico, India và Vietnam trong năm 2025, với mức thất thu thuế ước tính 28 tỷ USD. Đây là con số rất đáng lưu ý đối với Việt Nam, dù cần nhấn mạnh đây là ước tính/phương pháp của báo cáo, không đồng nghĩa 67 tỷ USD đều là gian lận đã được cơ quan có thẩm quyền kết luận.