17/02/2025
Saameynta Iibka Dhulka Dawladda ee Xamar: Fursado iyo Cawaaqib Xumadda
Iibka dhulka dawladda ee Muqdisho (Xamar) ayaa noqday mid si weyn loo hadal hayo, iyadoo ay jiraan cabashooyin iyo welwel ku saabsan saameynta ay arrintan ku yeelan karto dhaqaalaha iyo bulshada guud ahaan. Xamar, oo ah caasimadda Soomaaliya, waxaa muddo dheer ka jiray xaalado siyaasadeed iyo dhaqaale oo isbeddel badan leh, taasoo ku kordhinaysa cadaadiska saaran maamulka iyo dadka reer Muqdisho. Iibka dhulka ee hadda socda wuxuu xambaarsan yahay fursado iyo halisyo isugu jira, kuwaas oo waxyeelo u geysan kara qaybaha bulshada qaarkood.
Suuq la’aanta iyo Cawaaqibka Dhaqaalaha
Marka la iibiyo dhulka dawladda ee Xamar, waxaa dhici karta in goobahaas ganacsiga ama degmooyinka h**e loogu adeegi jiray ay ka guuraan dadkii ku tiirsanaa. Dadka isticmaala dhulka dawladda si ay u fuliyaan hawlahooda ganacsi ama si ay u degaan, waxay wajihi karaan caqabado haddii dhulkaas si gaar ah loo hawlgeliyo. Tani waxay keeni kartaa in suuqa dhulka iyo badeecadaha qaar ay noqdaan kuwo la’aan, maadaama dadkii h**e ka ganacsan jiray aysan heli doonin meel ay ku shaqeeyaan.
Haddaba, iibka dhulkaan wuxuu noqon karaa mid dadka qaar ka caawiya inay helaan fursad ganacsi oo cusub, laakiin sidoo kale wuxuu sababi karaa in ganacsatada yaryar ee ku tiirsan dhulkaas ay wajahaan dhibaatooyin iyo caqabado, sababtoo ah qiimaha dhulku wuu kordhi karaa. Tani waxay saameyn ku yeelan kartaa badeecadaha kale ee la xiriira, sida guryaha, dukaamada iyo adeegyada kale, kuwaas oo qiimahoodu sare u kacayo, sidaas awgeed dad badan ayaa awoodi kari waaya inay helaan.
Sixir Barar iyo Kordhinta Qiimaha
Mid ka mid ah dhibaatooyinka ugu weyn ee ka dhashay iibka dhulka dawladda waa suurtogalnimada kororka qiimaha badeecadaha iyo adeegyada. Marka dhul badan oo muhiim ah la iibiyo oo laga faa’iidaysto si ganacsi, waxaa dhici karta in qiimaha badeecadaha, sida guryaha ama alaabooyinka kale ee la xiriira, uu si dhaqso leh u kaco. Ganacsiga dhulka wuxuu noqon karaa mid faa’iido leh, laakiin wuxuu sidoo kale keeni karaa sixir barar, iyadoo dadweynaha dakhligoodu hooseeyo ay la tacaali doonaan inay awoodi waayaan inay helaan badeecadaha muhiimka ah.
Tani waxay abuuri kartaa xaalad adag oo bulsho iyo dhaqaale ah, gaar ahaan marka la tixgeliyo in dadka qaar ay ku nool yihiin xaalado adag oo dhaqaale, oo ay ku tiirsan yihiin fursadaha ganacsi ee yaryar ama dhulalka dawladda. Iibka dhulkaan wuxuu sidoo kale keeni karaa in dad badan ay waayaan shaqooyinkoodii ama guryahoodii, taasoo si toos ah ugu sii kordhinaysa dhibaatada dhaqaale ee bulshada.
Saameynta Bulshada iyo Xasaradaha Siyaasadeed
Iibka dhulka dawladda wuxuu sidoo kale sababi karaa xasarado bulsho iyo siyaasadeed. Dadka qaar ayaa dareemi kara in fursadihii ay lahaayeen ay lumaan, maadaama dhulkii h**e ee dawladda ay qaataan ganacsato ama dad cusub oo awood badan leh. Tani waxay abuuri kartaa dareen ah in kooxo gaar ah ay ka faa’iidaystaan dhulalkaas, halka kooxaha kale ee bulshada ay ka maqnaadaan fursadihii muhiimka ahaa.
Waxaa sidoo kale suuragal ah in xasarado siyaasadeed ay ka dhex yimaadaan dadka iyo maamulka dawladda, haddii aan la xaqiijin nidaam hufan oo lagu kala qaybiyo dhulka. Dadka aan helin fursad isku dheeli tiran oo ay ku helaan dhul ama guryo, waxay dareemi karaan in ay ka maqnaadaan xuquuqdooda, taasoo keeni karta xiisad bulsho iyo siyaasadeed.
Gabagabo: Maareynta Hufan ee Iibka Dhulka
Si looga fogaado in iibka dhulka dawladda ee Xamar uu sababo dhibaatooyin baaxad leh, waxaa muhiim ah in la helo nidaam hufan oo lagu maareeyo qaybinta iyo iibinta dhulka. Dawladda waa in ay tixgelisaa sidii ay u ilaalin lahayd danta guud ee bulshada, iyadoo si siman loogu qeybinayo dhulka iyo fursadaha ganacsi, isla markaana looga hortagayo in kooxo gaar ah ay ku faa’iidaystaan si xad dhaaf ah.
Waxaa muhiim ah in la sameeyo qorshe iyo siyaasado ka hortagaya in saameynta iibka dhulka ay ku keento bulshooyinka aan awoodin inay helaan fursad ganacsi, isla markaana la hubiyo in qiimaha badeecadaha iyo adeegyada aysan kordhin si aan xad lahayn. Tani waxay gacan ka geysaneysaa in la ilaaliyo xasiloonida dhaqaale iyo bulsho ee Muqdisho, iyadoo la isku dayayo in la abuuro jawi hufan oo fursado wadajir ah loogu heli karo dhammaan bulshada.
