10/08/2026
♦️ ბიზნესის გაფართოებისას კომპანიები ხშირად ახორციელებენ ინვესტიციებს საზღვარგარეთ საქმიანობის განვითარებისთვის, რაც შესაძლოა კონსოლიდირებული ფინანსური ანგარიშგების მომზადების საჭიროებას წარმოშობდეს.
➤ განვიხილოთ ასეთი ინვესტიციების ძირითადი ტიპები, მათი აღრიცხვის მეთოდები და შესაბამისი ფინანსური ანგარიშგების საერთაშორისო სტანდარტები (IFRS).
➤ უცხოური კომპანიის ან კომპანიაში წილის შეძენა, სრულიად ახალი ბიზნესის შექმნა ან ერთობლივი საწარმოს დაფუძნება საერთაშორისო ბიზნესის გაფართოების ერთ-ერთი ძირითადი გზაა.
➤ უცხოური საქმიანობის გაფართოებასთან ერთად ხშირად აქტუალური ხდება ჯგუფის ფინანსური ანგარიშგების კონსოლიდაციის საკითხიც.
➤ ხშირად კონსოლიდაცია სხვა ბიზნესში წილის ფლობასთან ასოცირდება. თუმცა მნიშვნელოვანია ერთმანეთისგან განვასხვავოთ სხვა საწარმოებში განხორციელებული ინვესტიციების სხვადასხვა ტიპი, რადგან თითოეული ტიპის ინვესტიცია განსხვავებული წესით აღირიცხება და განსხვავებულ IFRS/IAS მოთხოვნებს ექვემდებარება.
♦️ როგორ განვსაზღვროთ აღრიცხვის წესი სხვა საწარმოებში ინვესტირებისას?
♦️პირველ რიგში, უნდა განვსაზღვროთ, რა ტიპის ინვესტიციასთან გვაქვს საქმე.
♦️შემდეგ უნდა განვსაზღვროთ შესაბამისი IFRS/IAS სტანდარტი და გამოვიყენოთ მის მიერ დადგენილი აღრიცხვისა და წარდგენის მოთხოვნები.
IFRS/IAS სტანდარტები, რომლებიც მნიშვნელოვანია კომპანიათა ჯგუფების ფინანსური ანგარიშგებისთვის
კომპანიათა ჯგუფებში ფინანსური ანგარიშგებისა და სხვადასხვა ტიპის ინვესტიციების აღრიცხვისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია შემდეგი სტანდარტები:
♦️ ბასს (IAS) 27 — „ინდივიდუალური ფინანსური ანგარიშგება“
ეს სტანდარტი განსაზღვრავს, როგორ უნდა წარადგინოს ინვესტორმა სხვა საწარმოებში არსებული ინვესტიციები ინდივიდუალურ ფინანსურ ანგარიშგებაში.
2013 წლამდე IAS 27 ასევე მოიცავდა კონსოლიდირებულ ფინანსურ ანგარიშგებასთან დაკავშირებულ მოთხოვნებს. თუმცა, ამ მოთხოვნების შესაბამისი ნაწილი გადაისინჯა და 2013 წლის 1 იანვრიდან კონსოლიდირებული ფინანსური ანგარიშგების საკითხები რეგულირდება ფასს (IFRS) 10 „კონსოლიდირებული ფინანსური ანგარიშგება“-ით.
♦️ ბასს (IAS) 28 — „ინვესტიციები მეკავშირე საწარმოებსა და ერთობლივ საწარმოებში“
IAS 28 განსაზღვრავს მეკავშირე საწარმოებსა და ერთობლივ საწარმოებში ინვესტიციების აღრიცხვის წესებს.
სტანდარტი გამოიყენება მაშინ, როდესაც ინვესტორს აქვს მნიშვნელოვანი გავლენა საწარმოზე, მაგრამ არ ახორციელებს მასზე კონტროლს ან ერთობლივ კონტროლს.
ასეთი ინვესტიციები შესაბამისი პირობების არსებობისას აღირიცხება წილობრივი მეთოდით.
♦️ ფასს (IFRS) 3 — „საწარმოთა გაერთიანება“
IFRS 3 განსაზღვრავს საწარმოთა გაერთიანების აღრიცხვის წესებს, მათ შორის იმ შემთხვევაში, როდესაც ინვესტორი ბიზნესზე კონტროლს მოიპოვებს და გარიგება აკმაყოფილებს ბიზნესის გაერთიანების განმარტებას.
სტანდარტი, მათ შორის, მოიცავს:
• შეძენილი აქტივებისა და აღებული ვალდებულებების აღიარებასა და შეფასებას;
• გუდვილის აღიარებას;
• არამაკონტროლირებელი წილის აღრიცხვას;
• ბიზნესის გაერთიანების შედეგად წარმოშობილი სხვა საკითხების აღრიცხვას.
IFRS 3-სა და IFRS 10-ს შორის განსხვავების გაგება მნიშვნელოვანია: IFRS 3 განსაზღვრავს ბიზნესის გაერთიანების აღრიცხვის წესებს, ხოლო IFRS 10 კონტროლის არსებობის შეფასებასა და კონსოლიდირებული ფინანსური ანგარიშგების მომზადების პრინციპებსა და პროცედურებს.
♦️ ფასს (IFRS) 10 - „კონსოლიდირებული ფინანსური ანგარიშგება“
IFRS 10 გამოიყენება მაშინ, როდესაც ინვესტორი სხვა საწარმოზე კონტროლს ახორციელებს.
სტანდარტის ერთ-ერთი ცენტრალური საკითხია სწორედ კონტროლის განსაზღვრა - არსებობს თუ არა ინვესტორის მიერ სხვა საწარმოს კონტროლი.
IFRS 10 განსაზღვრავს აგრეთვე კონსოლიდირებული ფინანსური ანგარიშგების მომზადების პრინციპებსა და კონსოლიდაციის პროცედურებს.
♦️ ფასს (IFRS) 11 - „ერთობლივი საქმიანობა“
IFRS 11 ეხება ერთობლივ შეთანხმებებს და განასხვავებს მათ ორ ტიპად:
• ერთობლივ ოპერაციად;
• ერთობლივ საწარმოდ.
ორივე შემთხვევაში არსებობს ერთობლივი კონტროლი, რომელიც გულისხმობს კონტროლის სახელშეკრულებო საფუძველზე განაწილებას და არსებობს მხოლოდ მაშინ, როდესაც შესაბამისი საქმიანობის შესახებ გადაწყვეტილებების მიღება მოითხოვს ერთობლივი კონტროლის განმახორციელებელი მხარეების ერთსულოვან თანხმობას.
2013 წლამდე ერთობლივ საქმიანობასთან დაკავშირებული მოთხოვნები IAS 28-ის ფარგლებში იყო წარმოდგენილი, თუმცა დღეისათვის შესაბამისი მოთხოვნები რეგულირდება IFRS 11-ით.
♦️ ფასს (IFRS) 12 - „სხვა საწარმოებში წილობრივი მონაწილეობის შესახებ ინფორმაციის გამჟღავნება“
IFRS 12 განსაზღვრავს სხვა საწარმოებში მონაწილეობის შესახებ ინფორმაციის გამჟღავნების მოთხოვნებს.
სტანდარტი მოიცავს ინფორმაციას:
• შვილობილ საწარმოებში მონაწილეობის შესახებ;
• მეკავშირე საწარმოებში მონაწილეობის შესახებ;
• ერთობლივ შეთანხმებებში მონაწილეობის შესახებ;
• არაკონსოლიდირებულ სტრუქტურირებულ საწარმოებში მონაწილეობის შესახებ.
სტანდარტის მიზანია მომხმარებლებს მიაწოდოს ინფორმაცია სხვა საწარმოებში მონაწილეობის ხასიათის, მასთან დაკავშირებული რისკებისა და ფინანსურ მდგომარეობაზე, ფინანსურ შედეგებსა და ფულად ნაკადებზე გავლენის შესაფასებლად.
♦️ როგორ აღვრიცხოთ ინვესტიციები სხვა საწარმოებში?
როგორც უკვე აღვნიშნეთ, პირველ რიგში უნდა განვსაზღვროთ ინვესტიციის ტიპი და ამის საფუძველზე შევარჩიოთ შესაბამისი სტანდარტი და აღრიცხვის მეთოდი.
ძირითადად შეიძლება გამოიყოს ოთხი ტიპის ინვესტიცია:
🔳 შვილობილი საწარმოები
IFRS 10-ის მიხედვით, შვილობილი საწარმო არის საწარმო, რომელსაც სხვა საწარმო აკონტროლებს.
კონტროლის არსებობის შეფასებისას მხოლოდ ინვესტორის მიერ ფლობილი წილის პროცენტული მაჩვენებელი არ არის საკმარისი.
ხმის უფლების 50%-ზე მეტის ფლობა ხშირად კონტროლის არსებობის მნიშვნელოვანი ინდიკატორია, თუმცა კონტროლი ყოველთვის მხოლოდ საკუთრების წილის ოდენობით არ განისაზღვრება.
შესაძლებელია ინვესტორს ჰქონდეს კონტროლი 50%-ზე ნაკლები წილის ფლობის შემთხვევაშიც. ასევე შესაძლებელია, რომ კონკრეტულ გარემოებებში 50%-ზე მეტი წილის ფლობამ ავტომატურად არ უზრუნველყოს კონტროლი.
თუ ინვესტორი ახორციელებს კონტროლს სხვა საწარმოზე, კონსოლიდირებული ფინანსური ანგარიშგების მომზადებისას შესაბამისი შვილობილი საწარმოს კონსოლიდაცია ხორციელდება IFRS 10-ის შესაბამისად, ხოლო ბიზნესის გაერთიანების შემთხვევაში IFRS 3-ის მოთხოვნები გამოიყენება შეძენის აღრიცხვისთვის.
🔳 მეკავშირე საწარმოები
IAS 28-ის მიხედვით, მეკავშირე საწარმო არის საწარმო, რომელზეც ინვესტორს აქვს მნიშვნელოვანი გავლენა, მაგრამ არ ახორციელებს კონტროლს ან ერთობლივ კონტროლს.
ხმის უფლების 20% ან მეტი ფლობა, როგორც წესი, ქმნის პრეზუმფციას, რომ ინვესტორს აქვს მნიშვნელოვანი გავლენა. თუმცა მნიშვნელოვანი გავლენის არსებობა კონკრეტული ფაქტებისა და გარემოებების საფუძველზე უნდა შეფასდეს.
შესაბამისი პირობების არსებობისას მეკავშირე საწარმოში ინვესტიცია აღირიცხება წილობრივი მეთოდით.
🔳 ერთობლივი საწარმოები
IFRS 11-ის მიხედვით, ერთობლივი საწარმო არის ერთობლივი შეთანხმება, რომლის ფარგლებშიც ერთობლივი კონტროლის მქონე მხარეებს აქვთ უფლებები შეთანხმების წმინდა აქტივებზე.
მნიშვნელოვანია, რომ ერთობლივი კონტროლი არ გულისხმობს მხარეთა საკუთრების წილების აუცილებელ თანაბრობას.
ერთობლივი კონტროლი არსებობს მაშინ, როდესაც შესაბამისი საქმიანობის შესახებ გადაწყვეტილებების მიღება მოითხოვს ერთობლივი კონტროლის განმახორციელებელი მხარეების ერთსულოვან თანხმობას.
🔳 IFRS 11-ის მიხედვით, ერთობლივი შეთანხმება შეიძლება იყოს:
ერთობლივი საწარმო - მხარეებს აქვთ უფლებები შეთანხმების წმინდა აქტივებზე.
ერთობლივი ოპერაცია - მხარეებს აქვთ უფლებები აქტივებზე და ვალდებულებები ვალდებულებებთან მიმართებით.
ერთობლივ საწარმოში ინვესტიცია აღირიცხება წილობრივი მეთოდით, IAS 28-ის შესაბამისად.
ერთობლივ ოპერაციაში კი თითოეული მხარე აღიარებს მის კუთვნილ წილს შესაბამის აქტივებში, ვალდებულებებში, შემოსავლებსა და ხარჯებში, IFRS 11-ის მოთხოვნების შესაბამისად.
🔳 სხვა ინვესტიციები
თუ ინვესტიცია არ წარმოადგენს შვილობილ საწარმოში, მეკავშირე საწარმოში ან ერთობლივ საწარმოში ინვესტიციას და მასზე არ ვრცელდება ზემოაღნიშნული სტანდარტებით განსაზღვრული სპეციალური მოთხოვნები, იგი, როგორც წესი, აღირიცხება ფინანსურ ინსტრუმენტად.
ასეთ შემთხვევაში გამოიყენება ფასს (IFRS) 9 „ფინანსური ინსტრუმენტები“.
მთავარი პრინციპი
სხვა საწარმოში ინვესტირებისას მხოლოდ კითხვა - „რამდენ პროცენტს ვფლობ?“ - საკმარისი არ არის.
პირველ რიგში უნდა განვსაზღვროთ, რა ტიპის ურთიერთობა არსებობს ინვესტორსა და ინვესტიციის ობიექტს შორის:
♦️ კონტროლი → IFRS 10
♦️ ბიზნესის გაერთიანება → IFRS 3
♦️ მნიშვნელოვანი გავლენა → IAS 28
♦️ ერთობლივი კონტროლი → IFRS 11
♦️ სხვა ტიპის ფინანსური ინვესტიცია → IFRS 9
♦️ ხოლო სხვა საწარმოებში მონაწილეობის შესახებ შესაბამისი ინფორმაციის გამჟღავნების მოთხოვნებს განსაზღვრავს IFRS 12.
➤ სწორედ ინვესტიციის ტიპის სწორად იდენტიფიცირება წარმოადგენს პირველ და უმნიშვნელოვანეს ნაბიჯს იმის დასადგენად, რომელი IFRS/IAS სტანდარტი და აღრიცხვის მეთოდი უნდა იქნეს გამოყენებული.
📍 დაგვიკავშირდით: 571 80 00 80 📍 ოფისი: ალექსანდრე ყაზბეგის გამზირი 3ა
#ბასს #ფასს #ფინანსურიანგარიშგება
